蛇根草屬(學(xué)名: Ophiorrhiza Linn.),是雙子葉植物綱、茜草科多年生草本,匍匐或近直立,很少亞灌木狀。葉對(duì)生,具等葉性或多少具不等葉性。聚傘花序頂生,通常螺狀,或具螺狀分枝。蒴果僧帽狀或倒心狀,種子多數(shù),小而有角。生于密林下的溝谷邊,喜潮濕或淺水淤泥,常成片生長。約200種,分布于亞洲的熱帶和亞熱帶以及大洋洲的新幾內(nèi)亞和太平洋的一些島嶼上,1種分布于澳大利亞的昆士蘭。

中文名

蛇根草屬

雙子葉植物綱(Magnoliopsida),又稱木蘭綱。

拉丁學(xué)名

Ophiorrhiza Linn.

二名法

Ophiorrhiza

植物界

茜草族

被子植物門(Angiospermae)

亞門

被子植物亞門

別名

蛇根草

亞綱

雙子葉植物亞綱

龍膽目(Gentianales)

亞目

龍膽亞目

茜草科(Rubiaceae)

亞科

茜草亞科

蛇根草屬

蛇根草

形態(tài)特征

蛇根草屬

多年生草本,匍匐或近直立,很少亞灌木狀。葉對(duì)生,具等葉性或多少具不等葉性;葉片紙質(zhì),全緣;托葉生葉柄間,宿存或早落,不分裂至2深裂,托葉腋中常有腺體狀粘液毛(colleters)。聚傘花序頂生,通常螺狀,或具螺狀分枝,有時(shí)疏散少花或緊密團(tuán)集;小苞片有或無,結(jié)果時(shí)宿存或脫落?;ㄍǔ6?,為花柱異長花,或有時(shí)一型,為花柱同長花;花萼通常小,萼管陀螺狀或倒圓錐狀,側(cè)扁,有5或10條直棱,萼檐5裂,偶有6裂,裂片通常三角形,比萼管短,有時(shí)狹披針形或線形,比萼管長或長很多;花冠小而近管狀,或大而高腳碟狀至漏斗狀,冠管常狹長,冠檐5裂,偶有6裂,裂片背面常有直棱或直翅,近頂部有或無附屬體。

蛇根草屬

雄蕊5或偶有6,長柱花的雄蕊著生在冠管的中部以下,短柱花的雄蕊常著生在喉部,花藥長圓形至線形,內(nèi)藏或伸出;花粉球形,3孔溝;花盤肉質(zhì),2裂,裂口與子房隔膜垂直;子房2室,每室有多數(shù)胚珠,著生在一肉質(zhì)、盾狀、自子房隔膜基部上升的胎座上,長柱花的花柱常伸至喉部或管口之上,柱頭2裂,裂片常粗厚,短柱花的花柱常伸至冠管近中部,柱頭裂片較柔薄。蒴果僧帽狀或倒心狀,側(cè)扁,頂部附有宿存的花盤和萼裂片,成熟時(shí)室背開裂為2果瓣;種子多數(shù),小而有角。

產(chǎn)地分布

蛇根草屬

蛇根草屬約200種,廣布于亞洲的熱帶和亞熱帶以及大洋洲的新幾內(nèi)亞和太平洋的一些島嶼上,1種分布于澳大利亞的昆士蘭。中國已知72種,產(chǎn)于長江流域及其以南各省區(qū),以云南和廣西種類最多。

生長習(xí)性

蛇根草屬植物通常生于密林下的溝谷邊,喜潮濕或淺水淤泥,常成片生長。由于該屬植物對(duì)生境有嚴(yán)格的要求,常常是森林破壞后第一批被消滅的植物,所以在次生林和人工林中沒有或幾乎沒有該屬植物。

經(jīng)濟(jì)用途

該屬植物種類雖不少,但經(jīng)濟(jì)用途方面的記載卻很少,只有蛇根草 O. mungos Linn.、日本蛇根草 O. japonica Bl. 和短小蛇根草 O. pumila Champ. 等幾個(gè)種有民間入藥的記載,且其可靠性尚待證實(shí)。至于本屬植物的化學(xué)成分,見于報(bào)道的只有蛇根草和日本蛇根草,前者含喜樹堿(camptothecine)、10一甲氧基喜樹堿(10-methoxycamp-tothecine)(sitosterol )和麥角甾醇 (ergosterol);后者含有哈爾滿(Harman=caribine, loturine)、無羈萜(friedeline) 和β-谷甾醇 (β-sitosterol)。

本屬物種

1.有翅蛇根草Ophiorrhiza alata W. G. Craib

2.延翅蛇根草Ophiorrhiza alatiflora Lo   延翅蛇根草(原變種)Ophiorrhiza alatiflora var. alatiflora   毛脈蛇根草(變種)Ophiorrhiza alatiflora var. trichoneura Lo   金黃蛇根草(原變型)Ophiorrhiza aureolina H. S. Lo form. Aureolina   瓊崖蛇根草(變型)Ophiorrhiza aureolina H. S. Lo form. qiongyaensis Lo

3.金黃蛇根草Ophiorrhiza aureolina Lo

4.滇南蛇根草Ophiorrhiza austroyunnanensis Lo

5.短齒蛇根草Ophiorrhiza brevidentata Lo

6.灰葉蛇根草Ophiorrhiza cana Lo

7.廣州蛇根草Ophiorrhiza cantonensis Hance

8.肉莖蛇根草Ophiorrhiza carnosicaulis Lo

9.中華蛇根草Ophiorrhiza chinensis Lo

中華蛇根草(原變型)Ophiorrhiza chinensis H. S. Lo form. chinensis   峨眉蛇根草(變型)Ophiorrhiza chinensis H. S. Lo form. emeiensis Lo

10.秦氏蛇根草Ophiorrhiza chingii Lo

11.心葉蛇根草Ophiorrhiza cordata W. L. Sha

12.厚葉蛇根草Ophiorrhiza crassifolia Lo

13.密脈蛇根草Ophiorrhiza densa Lo

14.獨(dú)龍蛇根草Ophiorrhiza dulongensis Lo

15.劍齒蛇根草Ophiorrhiza ensiformis Lo

16.方鼎蛇根草Ophiorrhiza fangdingii Lo

17.簇花蛇根草Ophiorrhiza fasciculata D. Don

18.大橋蛇根草Ophiorrhiza filibracteolata Lo

19.纖弱蛇根草Ophiorrhiza gracilis Kurz

20.大苞蛇根草Ophiorrhiza grandibracteolata F. C. How ex Lo

21.海南蛇根草Ophiorrhiza hainanensis Y. Q. Tseng

22.瘤果蛇根草Ophiorrhiza hayatana Ohwi

23.尖葉蛇根草Ophiorrhiza hispida Hook.f.

24.版納蛇根草Ophiorrhiza hispidula Wall. ex G. Don

25.寬昭蛇根草Ophiorrhiza howii Lo

26.溪畔蛇根草Ophiorrhiza humilis Y. Q. Tseng

27.湖南蛇根草Ophiorrhiza hunanica Lo

28.日本蛇根草Ophiorrhiza japonica Bl.

29.廣西蛇根草Ophiorrhiza kwangsiensis Merr. ex Li

30.平滑蛇根草Ophiorrhiza laevifolia Lo

31.老山蛇根草Ophiorrhiza laoshanica Lo

32.兩廣蛇根草Ophiorrhiza liangkwangensis Lo

33.木莖蛇根草Ophiorrhiza lignosa Merr.

34.小花蛇根草Ophiorrhiza liukiuensis Hayata

35.長角蛇根草Ophiorrhiza longicornis Lo

36.長梗蛇根草Ophiorrhiza longipes Lo

37.龍州蛇根草Ophiorrhiza longzhouensis Lo

38.綠春蛇根草Ophiorrhiza luchunensis Lo

39.黃褐蛇根草Ophiorrhiza lurida Hook.f.

40.大花蛇根草Ophiorrhiza macrantha Lo

41.大齒蛇根草Ophiorrhiza macrodonta Lo

42.長萼蛇根草Ophiorrhiza medogensis H. Li

43.東南蛇根草Ophiorrhiza mitchelloides (Masam.) Lo

44.腺木葉蛇根草Ophiorrhiza mycetiifolia Lo

45.南丹蛇根草Ophiorrhiza nandanica Lo

46.那坡蛇根草Ophiorrhiza napoensis Lo

47.變黑蛇根草Ophiorrhiza nigricans Lo

48.垂花蛇根草Ophiorrhiza nutans C. B. Clarke ex Hook.f.

49.黃花蛇根草Ophiorrhiza ochroleuca Hook.f.

50.對(duì)生蛇根草Ophiorrhiza oppositiflora Hook.f.

51.圓錐蛇根草Ophiorrhiza paniculiformis Lo

52.少花蛇根草Ophiorrhiza pauciflora Hook.f.

53.法斗蛇根草Ophiorrhiza petrophila Lo

54.屏邊蛇根草Ophiorrhiza pingbienensis Lo

55.短小蛇根草Ophiorrhiza pumila Champ. ex Benth.

56.紫脈蛇根草Ophiorrhiza purpurascens Lo

57.蒼梧蛇根草Ophiorrhiza purpureonervis Lo

58.毛果蛇根草Ophiorrhiza rarior Lo

59.大葉蛇根草Ophiorrhiza repandicalyx Lo

60.紅脈蛇根草Ophiorrhiza rhodoneura Lo

61.美麗蛇根草Ophiorrhiza rosea Hook.f.

62.紅毛蛇根草Ophiorrhiza rufipilis Lo

63.紅腺蛇根草Ophiorrhiza rufopunctata Lo

64.匍地蛇根草Ophiorrhiza rugosa Wall.

65.柳葉蛇根草Ophiorrhiza salicifolia Lo

66.四川蛇根草Ophiorrhiza sichuanensis Lo

67.變紅蛇根草Ophiorrhiza subrubescens Drake

68.高原蛇根草Ophiorrhiza succirubra King ex Hook.f.

69.陰地蛇根草Ophiorrhiza umbricola W. W. Sm.

70.大果蛇根草Ophiorrhiza wallichii Hook.f.

71.文山蛇根草Ophiorrhiza wenshanensis Lo

72.吳氏蛇根草Ophiorrhiza wui Lo